Khi không đồng ý với sếp, đừng lập tức phản bác để chứng minh mình đúng. Hãy hỏi để hiểu cơ sở của quyết định, trình bày quan điểm bằng thông tin cụ thể và hướng lập luận về mục tiêu chung. Theo Trạm trưởng Phan Tô Ny, tranh luận trong công việc chưa chắc đã có lợi nếu mục đích cuối cùng chỉ là phân định thắng thua.
Vì sao tranh thắng thua lại khiến bạn thiệt?
Khi quá tập trung vào việc ai đúng ai sai, chúng ta rất dễ bị cuốn vào hơn thua về cảm xúc và quên mất điều quan trọng hơn: làm rõ thông tin và hiểu đúng vấn đề. Càng phản bác từng câu, bắt lỗi từng ý, bạn càng ít thời gian để suy nghĩ về chính vấn đề đang bàn.
Ngược lại, im lặng cho yên chuyện cũng không phải lời giải. Phản biện đúng cách không phải để phá vỡ một mối quan hệ, mà là cách để bạn hiểu vấn đề rõ hơn và vẫn giữ được chủ kiến của mình.
5 bước trao đổi khi bạn không đồng ý với sếp
1. Tự hỏi: mình muốn đạt được điều gì?
Trước khi lên tiếng, hãy xác định kết quả mong muốn: đổi quyết định, xin thêm nguồn lực, hay chỉ cần sếp biết trước một rủi ro? Nếu câu trả lời thành thật là "muốn sếp thừa nhận mình đúng", đây có lẽ chưa phải lúc nên nói.
2. Hỏi trước khi phản đối
Có thể sếp đang nắm những thông tin bạn chưa biết. Một câu hỏi đúng thường đưa cuộc trao đổi đi xa hơn một câu phản bác gay gắt:
"Em muốn hiểu thêm một chút, điều gì khiến mình ưu tiên phương án này trong lúc này ạ?"
3. Tách cảm xúc khỏi thông tin
"Em thấy deadline này vô lý" là cảm nhận. "Phần này cần ba ngày, mà mình còn một ngày" là thông tin. Khi bạn phản biện dựa trên thông tin, cả hai có thêm dữ liệu để nhìn vấn đề, thay vì phải bảo vệ cái tôi.
4. Lập luận theo trình tự: dữ kiện, hệ quả, đề xuất
Đừng dừng lại ở chỗ chỉ ra điều chưa ổn. Hãy nói điều bạn thấy, điều đó có thể dẫn đến đâu, và bạn đề xuất gì:
"Theo tiến độ hiện tại, phần kiểm thử còn thiếu hai ngày. Nếu giữ nguyên ngày bàn giao, mình có thể phải chấp nhận lỗi ở giai đoạn đầu. Em đề xuất bàn giao trước phần A đúng hạn, phần B lùi sang thứ Tư. Anh thấy phương án này thế nào ạ?"
5. Nối quan điểm của bạn vào mục tiêu chung
Mọi lập luận nên hướng đến phương án phù hợp nhất với mục tiêu của cả nhóm. Khi sếp thấy bạn đang lo cho kết quả chung chứ không bảo vệ phần việc của riêng mình, cuộc trao đổi sẽ bớt căng thẳng rất nhiều.
Những "chiếc bẫy" dễ khiến cuộc nói chuyện leo thang
- Bắt lỗi từng ý thay vì trả lời vấn đề chính.
- Lên giọng khi cảm thấy không được lắng nghe.
- Giữ khư khư lập luận của mình, phản bác mọi ý kiến trái chiều dù không có ý hơn thua.
- Chọn sai bối cảnh: phản đối thẳng trước đông người trong khi có thể trao đổi riêng.
Nếu sếp vẫn giữ nguyên quyết định thì sao?
Bạn đã nói rõ thông tin và rủi ro, phần việc của bạn lúc này đã xong. Hãy xác nhận lại điều đã thống nhất, ghi nhận rủi ro đã trao đổi và tiếp tục thực hiện. Một cuộc tranh luận hiệu quả không nhất thiết kết thúc bằng việc bạn được chấp nhận, mà là khi các bên hiểu vấn đề rõ hơn trước khi bắt đầu.
Tranh luận cũng là kỹ năng có thể luyện
Đây là nội dung được phân tích trong học phần Tư duy Tranh luận tại NÓI để Thành đạt, nơi học viên nhận diện các bẫy tâm lý khi tranh luận, rèn tư duy lập luận và thực hành với những tình huống thật trong công việc.